डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि भाषावार प्रांतरचना

भाषावार प्रांतरचनेबाबत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी मांडलेली भूमिका महत्त्वाची ठरते. राज्यनिर्मिती आणि भाषिक प्रश्न यांचा त्यांनी खोलवरचा विचार केलेला होता. भाषावार राज्याचा प्रश्न केवळ राजकीय दृष्टिकोनातून पाहणे योग्य ठरणार नाही; तर त्याचे सामाजिक आणि आर्थिक पैलू देखील तपासले पाहिजेत, अशी त्यांची भूमिका होती. राष्ट्रहीत आणि सामाजिक न्यायाचे ध्येय ठेवून आंबेडकरांनी या संदर्भातील विचार मांडले होते. त्यांचे या प्रश्नावरील विचार आजही मार्गदर्शक स्वरूपाचे आहेत. श्री. सूर्यकांत गायकवाड यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि भाषावार प्रांतरचना या विषयाचा सांगोपांग आढावा या ग्रंथातून घेतला आहे. या विषयाचे महत्त्व सांगत असताना आजच्या काळात काय महत्त्व याचेही विवेचन केले आहे. गेल्या पन्नास वर्षांतील भाषावार प्रांतरचनेच्या वाटचालीची समीक्षा होणे गरजेचे आहे. या प्रश्नाचा सद्यःकालीन संदर्भात व स्थितीत विविध कंगोरे प्राप्त झाले आहेत, त्यामुळे असा अभ्यास महत्त्वाचा ठरतो. गायकवाड यांनी विविध उपलब्ध साधनांचा अभ्यास करून याविषयावरील विचार मांडले आहेत. मानव्यविद्याशाखेतील अभ्यासकांना व कार्यकर्त्यांना असा अभ्यास उपयुक्त ठरेल.

-         - प्रा. अशोक चौसाळकर