पंतप्रधान पीक विमा योजना, महाराष्ट्र: एक मूल्यमापन

‘द युनिक फाउंडेशन’ ने ‘धोरणचिकित्सा’ हा प्रकल्प हाती घेतला आहे. याद्वारे महाराष्ट्र राज्य हे अभ्यासक्षेत्र मानून केंद्र व राज्य सरकारच्या धोरणांची व योजनांची चिकित्सा करण्याचे योजिले आहे. हे करताना केवळ धोरणांनी/योजनांनी निर्धारित केलेली उद्दिष्टे पूर्ण केली अथवा नाही इतकेच न तपासता मुळात विशिष्ट प्रकारच्या योजना का आखल्या गेल्या, त्यांच्या अंमलबजावणीतील कळीच्या यंत्रणांची व व्यक्तींची काय भूमिका राहिली, (राजकीय नेतृत्व, प्रशासकीय यंत्रणा, स्वयंसेवी संस्था, प्रत्यक्ष क्षेत्रावरील लोकांचा सहभाग, त्यातील प्रभावी हितसंबंधांचे ताणेबाणे इ.) यांचे देखील विश्लेषण करण्याचा प्रयत्न केला आहे. धोरणनिश्चिती आणि अंमलबजावणीच्या प्रक्रियेत अंगभूत असलेले राजकारण समजून घेणे आणि त्यावर सार्वजनिक विश्वात चर्चा घडवून आणणे, हे धोरणचिकित्सा प्रकल्प मालिकेचे एक दीर्घ पल्ल्याचे उद्दिष्ट आहे. याच प्रक्रियेचा एक भाग म्हणून विशिष्ट धोरण/योजना याविषयी धोरणकर्ते, अंमलबजावणी यंत्रणा, योजनेचा लाभार्थी समूह आणि अभ्यासक या सर्वांमध्ये ‘धोरण संवाद’ (Policy Dialogue) घडवून आणणे, हा देखील संस्थेचा मानस आहे. त्यादृष्टीने शासनाने धोरणांच्या स्वायत्त मूल्यमापनाबाबत अधिक खुली व संवादी भूमिका घ्यावी, या अपेक्षेने धोरण/योजनांच्या आखणीचे व अंमलबजावणीचे मूल्यमापन करून त्या अधिक प्रभावी बनविण्यासाठी शासनाला शिफारशी सुचविणे, हे या मालिकेतील आणखी एक उद्दिष्ट आहे.