उर्जास्वातंत्र्याच्या दिशा

उजेड, उष्णता, आवाज, झाडावर चढणे, पळापळ, भूक शमविण्यासाठी फळे, कंदमुळे, शिकार यांचा प्राचीन काळी जंगलातील माणसाच्या जगण्याशी जसा संबंध होता, अगदी तसाच जवळचा संबंध आकाशाला वाकुल्या दाखवणाऱ्या उंच टॉवरमधील प्रत्येक लिफ्टचा विजेशी, प्रत्येक गॅस शेगडीचा जमिनीखालील अथवा समुद्राखालील तेल विहिरीतील जळाऊ गॅस इंधनाशी आहे. सध्या जमाना आहे क्विक फिक्स जाहिरातबाजीचा. त्याच चालीवर ऊर्जासमस्येची उकल झटपट व्हावी, असे २१व्या शतकातील माणसाला वाटते आहे. त्यातून केवळ प्रतीकात्मक कृती घडतात आणि सोहळे साजरे होतात. त्यापलीकडे जाण्याचा प्रयत्न करायचा असेल, तर मानवी इतिहासातील ऊर्जावापराचे बोट धरावे लागते. तांत्रिक प्रगती आणि मानवी जगणे यांच्या नातेसंबंधातील गुंतागुंत ककेत घेतली, तर ऊर्जासमस्येचा आवाका लक्षात येईल आणि उकलही शक्य होईल.